ناخن های سالم ناخن هایی صاف، یکنواخت، بدون لکه يا تغییر رنگ هستند و ترک خوردگی يا شکاف ندارند. همچنین در ناخن های سالم بستر ناخن،کوتیکول و صفحه ناخن به خوبی به هم متصل شده اند و ظاهر یکدستی دارند.اما با وجود اینکه ممکن است فکر کنید برخی از تغییرات ایجاد شده در ظاهر ناخن های شما صرفا یک نقص مربوط به زیبایی تلقی می شوند اما واقعیت این است که ناخن هایتان می توانند سرنخ هایی را در مورد وضعیت سلامت عمومی بدنتان به شما ارائه دهند.ايجاد برخی تغییرات در رنگ، شکل يا بافت ناخن ها ممکن است نشانه ای از وجود مشکلات يا بیماری های پنهان در بدن شما باشد و توجه به این نشانه ها و علائم می تواند در تشخیص زود هنگام این مشکلات و بیماری ها به شما کمک کند.در مقاله حاضر به بررسی مواردی از جمله ویژگی ناخن های سالم،مشکلات شایع ناخن ها و دلایل احتمالی آنها،مشکلات مربوط به بستر ناخن ها و زمان مراجعه به پزشک می پردازیم و در آخر نیز به ارائه نکات و دستورالعمل هایی برای داشتن ناخن های سالم خواهیم پرداخت.با ما همراه باشید.
ویژگیهای یک ناخن سالم
· یک ناخن سالم دارای سطحی صاف و شکلی یکنواخت و منظم می باشد.
· یک ناخن سالم دارای رنگی یکنواخت است و هیچ گونه لکه یا تغییر رنگی روی آن دیده نمی شود.
· روی یک ناخن سالم هیچگونه ترک،شکاف یا شیاری(مجموعه ای از خطوط عمودی یا افقی)دیده نمی شود.
· در یک ناخن سالم قسمت های تشکیل دهنده از جمله پوشش اطراف ناخن،کوتیکول و صفحه ناخن به خوبی به هم متصل اند.
مشکلات شایع ناخن ها
مواردی از جمله افزایش سن،استفاده مکرر از مواد آرایشی و تغییرات جسمی می توانند روی سلامت ناخنها تأثیر بگذارند و با گذر زمان تغییراتی در رنگ، استحکام، شکل و بافت ناخن ها ایجاد کنند.در ادامه به بررسی برخی مشکلات شایع در ناخن ها از جمله تغییررنگ ناخن ها،تغییر در بافت و سطح ناخنها،تغییر در شکل و رشد ناخنها،مشکلات بستر ناخن ها و تغییرات مرتبط با افزایش سن در ناخن ها می پردازیم.
تغییر رنگ در ناخن ها و دلایل احتمالی آن
گاهی اوقات تغییررنگ درناخنها میتواند سرنخهایی را از وضعیت سلامتی بدن به ما ارائه دهد. هرچند بیشتر تغییرات مربوط به رنگ ناخنها بی خطر و موقتیاند،اما بعضی از این تغییرات ممکن است نشانه هایی از ابتلای افراد به برخی از بیماری های مهم داخلی باشند. برای مثال رنگ زرد یا قهوهای مایل به زرد در ناخن ها میتواند نشان دهنده ابتلای افراد به بیماریهای ریوی، عفونتهای قارچی ناخن، آرتریت روماتوئید،لنفادم (تورم ناشی از تجمع مایعات در بافتها)باشد.در مواردی هم این تغییر رنگ ممکن است در اثر سیگار کشیدن و نیز استفاده مکرر از لاک ناخن ایجاد شود.
ناخنهای کاملاً سفید ممکن است نشان دهنده ابتلای افراد به بیماریهای کبدی یا دیابت باشند، ناخنهای رنگپریده یا بسیار کمرنگ نیز معمولاً با کمخونی مرتبط اند و باید توسط پزشک بررسی شوند.
گاهی اوقات ممکن است ناخن ها آبی رنگ شوند و این حالت میتواند به دلیل پایین بودن میزان اکسیژن خون باشد و در این صورت به مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
ناخنهایی که به رنگ سبز مایل به سیاه در می آیند معمولاً به دلیل برخی عفونت های باکتریایی ایجاد میشوند ولازم است توسط پزشک درمان شوند.
در برخی افراد، ممکن است روی ناخنها نیمدایرههای قرمز رنگی ظاهر شوند که گاهی نشانهی بیماریهایی مانند لوپوس، بیماری قلبی، ریزش موی منطقهای (آلوپسی آرهآتا)، آرتریت یا درماتومیوزیت (التهاب عضلات و پوست) هستند. در چنین مواردی در صورت لزوم پزشک عمومی میتواند بیمار را به متخصص مربوطه ارجاع دهد.
نیمدایرههای آبیرنگ روی ناخنها میتوانند نشانهای ازمسمومیت باشند، بخصوص اگر فردی به طور مکرر با فلزات سنگین یا مواد شیمیایی در تماس باشد و در چنین شرایطی مراجعه به اورژانس ضروری است.
ناخنهای تری (Terry’s nails) که نیمی سفید و نیمی صورتی هستند، معمولاً با افزایش سن در برخی افراد دیده میشوند، اما گاهی ممکن است به بیماریهای مربوط به کبد، کلیه یا قلب نیز مربوط باشند و لازم است توسط پزشک بررسی شوند.
گاهی اوقات ممکن است روی ناخنها لکههای سفید کوچکی ظاهر شود و این لکه ها ممکن است در اثر استرس، آسیبهای جزئی یا واکنش به داروها و سموم ایجاد شده باشند اما در برخی موارد هم با بیماریهایی مانند دیابت، نارسایی قلبی، HIV، سیروز کبدی و پسوریازیس در ارتباط هستند.اگر علت واضحی برای این لکهها وجود نداشته باشد،مراجعه به پزشک ضروری است.
رگهها یا لکههای قهوهای و سیاه روی ناخنها که بهتدریج ظاهر می شوند و در مواردی تیرهتر می گردند میتوانند ناشی از خونریزی زیر ناخن در اثر پسوریازیس، لیکن پلان، اندوکاردیت، واسکولیت، یا لوپوس باشند. با این حال، یکی از مهمترین نگرانیها در این حالت، احتمال ابتلا به ملانوما (نوعی سرطان پوست) است. در این موارد افراد حتماً باید به متخصص پوست مراجعه کنند.
در برخی از افراد، ممکن است ناخنها به سه بخش رنگی متفاوت تقسیم شوند که به آنها «ناخنهای نئاپولیتان» گفته میشود. در این حالت، پایهی ناخن سفید، بخش میانی صورتی و نوک آن مات یا کدر است. این وضعیت معمولاً با افزایش سن افراد یا کاهش جریان خون در نوک انگشتان آن ها مرتبط است و بهتر است پزشک آن را بررسی کند تا احتمال اشتباه گرفته شدن با ناخن تری رد شود.
تغییر در بافت و سطح ناخنها
ناخنهای ضخیم، برآمده یا فرورفته ممکن است به دلیل کمبودهای تغذیهای، عفونتها، یا مشکلات جسمی دیگر به وجود بیایند. در ادامه، چند نمونه از تغییرات رایج در بافت ناخن ها و دلایل احتمالی آنها آورده شده است.
فرورفتگیهای کوچک و نرم روی سطح ناخن (Pitting): در این وضعیت روی ناخن فرورفتگیهای دایرهای شکل و کوچک دیده میشود و معمولاً به دلیل ابتلای افراد به پسوریازیس، اگزما یا آلوپسی آرهآتا (نوعی ریزش موی منطقهای) ایجاد می شود.
ناخنهای قاشقیشکل (Koilonychia): در این وضعیت، کنارههای ناخن نرم میشوند و بخش میانی ناخن به سمت داخل فرو میرود، طوری که شکل قاشق پیدا میکند. این حالت ممکن است در اثر کمبود مواد مغذی، مشکلات گوارشی، کمخونی یا بیماری هموکروماتوز (تجمع بیشازحد آهن در بدن) ایجاد شود. گاهی هم بالا بودن ارتفاع محل زندگی (زندگی در ارتفاع زیاد) میتواند باعث این تغییر شود.
شیارهای عرضی روی ناخن (Beau’s lines):در این وضعیت روی ناخنها خطوط افقی یا فرورفتگیهای عرضی ایجاد میشوند. این خطوط معمولاً به دلیل کند شدن رشد ناخن ها رخ میدهند. این خطوط همچنین میتوانند ناشی از عفونتها، دیابت، بیماری شریانهای محیطی، کمبود روی (زینک)، مصرف برخی داروها یا بیماریهایی همراه با تب بالا ایجاد شوند.
ناخنهای شکننده یا دولایه (Onychoschizia): در این وضعیت ناخنها راحت میشکنند یا لایهلایه میشوند.این بیماری معمولاً به دلیل عادت های نادرست مراقبت از ناخن یا تماس زیاد با مواد شیمیایی، سوهان زدن بیش از حد سطح ناخن، استفاده از حلالها یا پاککنندههای قوی، تماس مکرر با آب یا مواد شوینده و حتی افزایش سن (بیش از ۶۰ سال) در افراد ایجاد میشود. در این مورد، معمولاً نیازی به مراجعهی پزشکی نیست و این بیماری با اصلاح عادتهای مربوط به رسیدگی به ناخن ها و مرطوب نگه داشتن آن ها قابل کنترل است.
مشکلات بستر ناخن ها
پارونیشیا (Paronychia) به التهاب، خونریزی، ورم و درد در اطراف ناخن ها گفته می شود و معمولاً به دلیل انجام کارهایی مانند مانیکورهای غیراستاندارد،تماس زیاد با مواد شیمیایی مانند صابون ها یا محصولات آرایشی و نیز کندن یا جویدن ناخن ها ایجاد میشود.در صورتیکه ابتلا به پارونیشیا با درد و ورم همراه باشد احتمال عفونت در ناخن ها وجود دارد و به منظور درمان موثر بهتر است به متخصص پوست مراجعه شود.البته در بسیاری از موارد، قرار دادن انگشتان دست در محلول مناسب و استفاده از کرمهای آنتیباکتریال کمککننده است و نیازی نیست به پزشک مراجعه شود.
اما اگر وضعیت ناخن ها پس از انجام این کارها بهتر نشد، باید به پزشک مراجعه شود تا از عوارضی مثل ایجاد زخم یا عفونت عمیق جلوگیری شود.
تغییرات مرتبط با افزایش سن در ناخن ها
با بالا رفتن سن، ناخنها نیز دچار تغییراتی می شوند و رشد آن ها از حدود ۲۵ سالگی به بعد، هر سال حدود نیم درصد کندتر می شود.همچنین با افزایش سن ممکن است ناخن ها رنگ پریده تر،کدرتر،مات تر و شکننده تر شوند.همانطوریکه قبلا به آن اشاره شد نوعی ظاهر خاص به نام «ناخنهای ناپولیتان» هم ممکن است در سنین بالا در ناخن ها دیده شود که در این حالت، ناخن هادر نوک خود مات، در وسط صورتی، و در نزدیکی ریشه سفید به نظر می رسند.این حالت گاهی به دلیل تغییر جریان خون در انگشتان ایجاد می شود نشانهی بیماری خاصی نمی باشد.
چه زمانی باید برای حفظ سلامت ناخنها به پزشک مراجعه کرد؟
تغییر در ظاهر ناخنها امری رایج است و همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست.
اما در برخی موارد بهتر است حتما به پزشک مراجعه کنید مخصوصاً اگر این تغییرات:
· مداوم باشند یا به تدریج بدتر شوند
· در مواردی همراه با قرمزی،التهاب یا درد همراه باشند
· همراه با علائم دیگری مانند تنگی نفس دیده شوند
· به طور ناگهانی ایجاد شوند
· باعث ایجاد ناراحتی یا خجالت بشوند
· رشد ناخن ها را تحت تاثیر قرار دهند
نکته هایی برای داشتن ناخنهای سالم
برای اینکه همواره ناخن هایی سالم و زیبا داشته باشید،به این توصیهها توجه کنید:
1. همواره ناخن های خود را تمیز ومرتب نگه دارید.
2. ناخن های خود را بهطور منظم با قیچی یا ناخنگیر کوتاه کنید.
3. ناخن های خود را بهصورت صاف کوتاه کنید و فقط گوشههای آن ها را کمی گرد کنید.
4. از سوهان زدن سطح ناخن ها خودداری کنید زیرا انجام این کار می تواند باعث نازک شدن آن ها بشود.
5. برای حفظ سلامت و رطوبت رسانی به پوست دست ها و ناخن های خود از کرم مرطوب کننده استفاده کنید.
6. از خوردن یا کندن ناخن ها و یا کوتیکولهای آن ها خودداری کنید.
7. اگر در اطراف ناخن هایتان با پوست اضافه کنار ناخن (هَنگنیل) روبرو شدید، حتما آن را با قیچی یا ناخن گیر کوتاه کنید و هرگز آن را نکشید.
8. از محصولات قوی یا حاوی استون دوری کنید.
9. از مصرف زیاد لاک ژل، ناخن های مصنوعی و سفت کننده های ناخن خودداری کنید و استفاده از لامپ های UV را به حداقل برسانید.
10. اگر در ناخن هایتان تغییری غیرعادی دیدید، به پزشک مراجعه کنید.
11. اگر برای رسیدگی به ناخن هایتان به آرایشگاه و نزد مانیکوریست می روید،از مجوز و صلاحیت حرفه ای او اطمینان حاصل کنید.
12.سعی کنید وسایلی که از آن ها برای مراقبت و رسیدگی به ناخن هایتان استفاده می کنید را تمیز نگه دارید.
13.هرگز وسایل یا محصولاتی را که از آن ها برای تقویت و رسیدگی به ناخن هایتان استفاده می کنید با دیگران به اشتراک نگذارید.
14. قبل از خرید یا استفاده از مکملها و یا محصولات تقویتی ناخن، با متخصص پوست مشورت کنید تا از ایمنی و اثربخشی آن ها مطمئن شوید.