به گزارش پل فناوری بلاکچین (Blockchain) طی یک سال اخیر به یکی از داغترین موضوعات سرمایهگذاری و نوآوری در سطح جهان تبدیل شده است. استقبال گسترده از این فناوری نهتنها تصادفی نیست، بلکه دلایل سیاسی و اقتصادی متعددی در پس آن نهفته است. هر گروه بسته به دیدگاه خود، جذب یکی از ویژگیهای بلاکچین شده است؛ عدهای به دلیل امنیت بالای آن و برخی دیگر به امید تکرار موفقیتهای مالی پیشین خود وارد این حوزه شدهاند.
پیش از ورود به دنیای سرمایهگذاری در بلاکچین، شناخت دقیق از ساختار و عملکرد این فناوری ضروری به نظر میرسد.
بلاکچین که با نام فناوری لجر توزیعشده (DLT) نیز شناخته میشود، با استفاده از رمزنگاری و تمرکززدایی، تاریخچه داراییهای دیجیتال را شفاف و غیرقابل تغییر میکند.
یک مثال ساده برای درک بهتر این فناوری، سرویس گوگل داکس است. در این سیستم، کاربران میتوانند به طور همزمان به یک سند دسترسی داشته باشند و تمامی تغییرات در لحظه برای همه قابل مشاهده است. اگرچه بلاکچین از لحاظ فنی بسیار پیچیدهتر از گوگل داک است، اما این مثال مفاهیم کلیدی آن یعنی کاهش ریسک، جلوگیری از تقلب و شفافیت مقیاسپذیر را به خوبی نمایش میدهد.
بلاکچین چگونه کار میکند؟
بلاکچین بر پایه سه عنصر اصلی شکل گرفته است: بلوک، گره و ماینر.
بلوکها شامل دادهها، عدد تصادفی (Nonce) و هش بلوک قبلی هستند. استخراج هر بلوک نیازمند یافتن ترکیبی خاص است که فرآیندی زمانبر و محاسباتی است.
ماینرها وظیفه ایجاد بلوکهای جدید را بر عهده دارند. آنها با استفاده از نرمافزارهای ویژه، مسائل پیچیدهای را حل میکنند تا بلوکی معتبر به زنجیره اضافه شود. به دلیل نیاز به زمان و قدرت پردازش بالا، دستکاری دادهها در بلاکچین تقریباً غیرممکن است.
گرهها، کامپیوترهایی هستند که نسخهای از بلاکچین را در اختیار دارند و از طریق الگوریتم اجماع، تراکنشها را تایید میکنند. این ساختار غیرمتمرکز، شفافیت و امنیت شبکه را تضمین میکند.
ظهور مفاهیم لایه اول و دوم
در ادامه توسعه بلاکچین، مفاهیمی نظیر لایه اول و لایه دوم پدیدار شدند.
بلاکچینهای لایه اول، مانند بیتکوین، اتریوم، کاردانو و سولانا، مستقیماً تراکنشها را ثبت میکنند. با رشد محبوبیت این شبکهها، به ویژه اتریوم، حجم بالای تراکنشها باعث افزایش کارمزدها و کاهش سرعت شد. در نتیجه، نیاز به راهکاری جدید احساس شد.
لایه دوم، پاسخی به این چالش بود. این شبکههای مکمل، تراکنشها را خارج از زنجیره اصلی پردازش کرده و نتایج نهایی را در بلاکچین مادر ثبت میکنند. این تکنیک باعث افزایش چشمگیر سرعت تراکنشها و کاهش هزینهها شده است.
مهاجرت پروژهها به لایه دوم
با افزایش هزینههای شبکه اصلی، بسیاری از پروژههای دیفای و متاورس از جمله دیسنترالند و سندباکس به فناوریهای لایه دوم مهاجرت کردند. پروژههایی چون آربیتروم (Arbitrum) و اوپتیمیسم (Optimism) از جمله نمونههای موفق لایه دوم محسوب میشوند.
ساختارهای لایه دوم
لایههای دوم با چهار رویکرد اصلی توسعه یافتهاند:
پلاسما (Plasma) – نمونه: پروژه OMG
ساید چین (Side Chain) – نمونه: شبکه XDY
زیکی رولآپز (ZK Rollups) – نمونه: لوپرینگ (Loopring)
اوپتیمیستیک رولآپز (Optimistic Rollups) – نمونه: اوپتیمیسم (Optimism)
این روشها تفاوتهایی در نحوه پردازش و ثبت دادهها دارند که مزایا و معایب خاص خود را ایجاد کرده است.
گزارشهای آینده، به بررسی دقیقتر این تکنولوژیهای نوظهور خواهد پرداخت.
ارزهای رمزنگاری شده: آغاز ظهور فناوری بلاکچین
اکنون میدانیم که بلاکچین چیست پس میتوانیم با کاربدهای آن آشنا شویم. مشهورترین کاربرد بلاکچین (و شاید بحث برانگیزترین) در رمز ارزها است. رمزارزها ارزهای دیجیتالی (یا توکن) مانند بیت کوین، اتریوم یا لیت کوین هستند که می توان برای خرید کالاها و خدمات از آنها استفاده کرد. رمز ارز هیچ تفاوتی با پول نقد نداشته و میتوان همه چیز را با آن خرید؛ از ناهار تا خانه. برخلاف پول نقد، در رمزارز از بلاکچین استفاده میشود که هم به عنوان یک دفتر عمومی و هم به عنوان یک سیستم امنیتی رمزنگاری پیشرفته عملمی کند؛ به همین دلیل، معاملات آنلاین همیشه ثبت شده و ایمن میشوند.
تا به امروز، حدود 6،700 رمزارز در جهان وجود دارد که کل بازار آن حدود 1.6 تریلیون دلار ارزش داشته و بیت کوین اکثریت ارزش این بازار را در اختیار دارد. اما چه اتفاقی افتاد که رمزارزها با چنین اقبال عمومی مواجه شدند؟ چند دلیل برای آن وجود دارد:
امنیت بلاکچین سرقت را بسیار دشوارتر می کند زیرا هر رمزارز دارای یک شماره شناسایی غیرقابل و یکتا است که به یک مالک متصل شده.
رمزارز نیاز به ارزهای منحصر به فرد و بانکهای مرکزی را کاهش میدهد. با استفاده از بلاکچین، میتوان رمزارز را برای هر شخصی در هر جای دنیا ارسال کرد و نیازی به مبادله ارز یا دخالت بانکهای مرکزی نیست.
رمزارزها باعث میشود برخی پولدار شوند! فعالیت دلالان باعث بالا رفتن قیمت رمزارزها و به ویژه بیت کوین شده و بسیاری از سرمایهگذاران اولیه را به سودهای میلیاردی رسانده است. هنوز نمیدانیم که این فعالیت ها تاثیر مثبتی دارند یا خیر، اما برخی منتقدان اینگونه تصور میکنند که دلالان به مزایای طولانی مدت توجهی ندارند.
به مروز زمان شرکتهای بزرگ به سراغ ارزهای دیجیتالی رفتهاند و این علاقه در حال افزایش است. در فوریه سال ۲۰۲۱ شرکت تسلا اعلام کرد ۱.۵ میلیارد دلار بر روی بیت کوین سرمایه گذاری کرده و خرید از این شرکت توسط بیت کوین را میپذیرد.
نقد
از سوی دیگر، منتقدان نیز استدلال های منطقی نسبت به رمز ارز دارند. اولین نقد آنها این است که رمز ارز، بازار تنظیم شده ای ندارد. بسیاری از دولتها خیلی زود وارد بازار رمز ارز شدند اما تعداد کمی از آنها هستند که مجموعه قوانین مدون و جامعی برای رمز ارز داشته باشند. بعلاوه اینکه، با توجه به فعالیتهای احساسی دلالان که پیشتر به آن اشاره شد، رمز ارز به راحتی قابل نابودی است. در سال ۲۰۱۶، یک بیت کوین معادل ۴۵۰ دلار بود. در سال ۲۰۱۸ قیمت آن به ۱۶.۰۰۰ دلار رسید و سپس تا ۳.۱۰۰ دلار کاهش یافت. در سه ماهه اول سال ۲۰۲۱ نیز شاهد افزایش و کاهش شدید قیمت بیت کوین بودیم که به شدت خبرساز شده بود. این عدم ثبات باعث شده که افراد معدودی به ثروت فراوان برسند اما افراد بسیار زیادی، به شدت ضرر کنند.
فراتر از بیت کوین: بلاکچین اتریوم
بلاکچین در اصل به عنوان یک سیستم ثبت دفتری فوق شفاف برای فعالیت های بیت کوین خلق شد. بلاک چین و بیت کوین گذشتهی پر باری با یکدیگر داشتهاند. اما شفافیت و امنیت این فناوری در زمینههای مختلف رشد فزایندهای داشته که بیشتر آن را مرهون بلاک چین اتریوم است.
در اواخر سال 2013 ویتالیک بوترین، توسعه دهنده روسی-کانادایی، سپیدنامهای منتشر کرد و پیشنهاد یک پلتفرم ترکیبی از عملکرد سنتی بلاکچین را ارائه داد که یک تفاوت کلیدی داشت: اجرای کد کامپیوتر. اینگونه بود که پروژه اتریوم خلق شد.
بلاکچین اتریوم به توسعه دهندگان این امکان را می دهد تا به خلق برنامههای پیچیدهای بپردازند که میتوانند در بلاک چین با یکدیگر تعامل داشته باشند.
برنامه نویسان اتریوم میتوانند توکنهایی خلق کنند که نمایندهی هر نوع دارایی دیجیتال هستند. میتوان مالکیت این توکنها را ردیابی کرده و با استفاده از مجموعهای از دستورالعملهای برنامه نویسی، آنها را به کار گرفت.
توکن میتواند یک فایل موزیک، یک قرارداد، بلیط کنسرت یا حتی سوابق پزشکی بیمار باشد. به تازگی توکنهای غیر قابل تعویض (NFT) نیز وارد بازار بلاک چین شدهاند.
اینها توکنهای منحصر به فرد بر پایهی فناوری بلاکچین هستند که رسانههای دیجیتال (مانند ویدیو، موزیک و آثار هنری) را در خود ذخیره میکنند. هر NFT قابلیت تایید صحت، سابقه و مالکیت منحصر به فرد یک رسانه دیجیتالی را دارد. این توکنها با استقبال بسیار بالایی مواجه شدند زیرا به خالقان آثار دیجیتالی این امکان را میدهند تا آثار خود را خرید و فروش کرده و اعتبار و سود مناسبی دریافت کنند.
بلاکچین به مرور واجد کارایی هایی فراتر از رمزارز شده و در بخشهای رسانهای، دولتی و امنیت هویت نیز کارکرد دارد. در حال حاضر هزاران شرکت در حال تحقیق و توسعه محصولات و اکوسیستمهایی هستند که کاملا بر اساس این فناوری رو به رشد کار میکنند.
فرایند نقل و انتقال
تراکنش ها بسته به بلاک چینی که در آن انجام می شوند، از یک فرآیند خاص پیروی می کنند. به عنوان مثال، در بلاک چین بیت کوین، اگر یک تراکنش را با استفاده از کیف پول رمزنگاری خود – برنامه ای که رابطی برای بلاک چین فراهم می کند – آغاز کنید، دنباله ای از رویدادها شروع می شود. در بیتکوین، تراکنش شما به یک استخر حافظه فرستاده میشود، جایی که ذخیره میشود و در صف قرار میگیرد تا زمانی که یک ماینر یا اعتبارسنجی آن را دریافت کند. هنگامی که وارد یک بلوک می شود و بلوک با تراکنش ها پر می شود، با استفاده از یک الگوریتم رمزگذاری بسته و رمزگذاری می شود. سپس، استخراج آغاز می شود.
مزایا و معایب فناوری بلاکچین
پس از آنکه دانستیم بلاکچین چیست اکنون میتوانیم با شناخت بهتری با آن مواجه شده و آن را نقد کنیم. با وجود تمام پیچیدگیها، بلاک چین به عنوان یک پلتفرم غیرمتمرکز ثبت سابقه تقریبا نامحدود است. از حریم خصوصی بیشتر برای کاربر و افزایش امنیت او گرفته تا هزینه پردازش و خطاهای کمتر، بلاکچین ممکن است بتواند برنامههایی فراتر از کاربردهای امروز را پشتیبانی کند. اما معایبی نیز دارد.
مزایا
بهبود دقت با کنار گذاشتن دخالت انسانی در فرایند تایید
کاهش هزینهها با حذف تایید شخص ثالث
تمرکززدایی باعث دشواری در تغییرات و دستکاری میشود
معاملات امن، خصوصی و کارآمد میشوند
فناوری شفاف
ایجاد جایگزین برای فرایند بانکی و محیطی امن برای حفظ اطلاعات شخصی شهروندان کشورها
معایب
هزینهی قابل توجه و بسیار بالای استخراج بیت کوین
تعداد پایین نقل و انتقالات در هر ثانیه
سابقهی استفاده در فعالیتهای غیر قانونی
نبود مقررات جامع و مدون
شاید پاسخ به سوال بلاکچین چیست کار آسانی باشد، اما باید اقرار کرد که شناخت این فناوری و پدیدهی این روزهای اقتصاد جهان کار آسانی نخواهد بود. در حقیقت کمتر فردی است که بتواند مسیر پیش روی رمزارزها را به درستی شناخته و پیش بینی کند. مخصوصا آنکه جوان بودن این فناوری باعث میشود تاثیر پذیری زیادی از دنیای بیرون داشته باشد. پس باید بدانیم که پاسخ بلاکچین چیست تنها ابتدای راه است.