در جریان جدیدترین بررسیهای باستانشناسی در مجموعه تاریخی نقش رستم، سنگنوشتهای ناشناخته از اواخر دوره ساسانی کشف شده که در ارتفاعات صخرهای این محوطه و در نزدیکی شهر باستانی استخر حک شده است. ابوالحسن اتابکی، پژوهشگر تاریخ، اعلام کرد که این کتیبه در نزدیکی دو استودان طاقچهای زرتشتی قرار دارد؛ سازههایی سنگی که برای نگهداری بقایای استخوان مردگان پس از تجزیه کامل اجساد ساخته میشدند.
استودانها که در فرهنگ تدفینی زرتشتی کاربرد داشتند، معمولاً در دل صخرهها یا در محفظههایی سنگی تعبیه میشدند و هدف از استفاده آنها، دور نگهداشتن عناصر طبیعی مانند خاک و آتش از آلودگی ناشی از جسد بود. زرتشتیان جسد را در فضای باز قرار میدادند تا پس از خورده شدن گوشت توسط پرندگان، استخوانها را گردآوری و در این استودانها نگهداری کنند.
کتیبه تازهکشفشده تنها در یک سطر و بهشکلی کوتاه و ناقص نگاشته شده است. این متن که با عبارت «سرور این دخمک (ان)...» آغاز شده، فاقد اشاره به نام افراد یا تاریخ دقیق است. به گفته اتابکی، احتمالاً سختی تراشکاری صخره و نامرغوب بودن سنگ، مانع ادامه حکاکی شده و کاتب به همان چند واژه ابتدایی بسنده کرده است.
از سوی دیگر، پژوهشگران هشدار دادهاند که وجود گلسنگهای فراوان روی این کتیبه، باعث فرسایش شدید آن شده و نیازمند پاکسازی و حفاظت اضطراری است.
یکی از یافتههای مهم دیگر در این پژوهش، کشف درهای سنگی استودانهاست که به گفته جمه ابراهیمی، کارشناس ارشد تاریخ، برای نخستینبار ثبت شدهاند. این درهای سنگی یکپارچه، نشان میدهد که استودانها در دوره ساسانی همانند آرامگاههای سلطنتی دوره هخامنشی، با تکهسنگهای حجاریشده بهطور کامل مسدود میشدند؛ موضوعی که تا پیش از این صرفاً فرضیهای علمی بود.
به باور کارشناسان، کشف این کتیبه نه تنها اطلاعات جدیدی درباره آیین تدفین زرتشتیان در واپسین سدههای سلطنت ساسانی ارائه میدهد، بلکه پیوندهای معمارانه و نمادین میان دورههای هخامنشی و ساسانی را نیز آشکار میسازد. نقش رستم که دربردارنده آثار ارزشمند هر دو دوره است، بار دیگر اهمیت خود را بهعنوان یکی از مهمترین محوطههای تاریخی ایران به رخ کشیده است.
دشت مرودشت در استان فارس، علاوه بر جایدادن یادگارهایی از دوران هخامنشی مانند تخت جمشید، نقش رستم و پاسارگاد، آثار فراوانی از دوران ساسانی را نیز در خود جای داده است. کتیبههای ساسانی در این منطقه به دو دسته کلی تقسیم میشوند؛ بخشی که به فرمان شاهان یا درباریان نگاشته شدهاند و اطلاعات ارزشمندی از تاریخ سیاسی و مذهبی آن دوره ارائه میدهند، و بخشی دیگر که نوشتههایی مردمی و گورنگارههایی سادهاند که اغلب در دل کوهها و دامنهها حک شدهاند.
یافتههای اخیر میتواند زوایای تاریکی از تاریخ ساسانیان و باورهای دینی آنها را روشنتر کند و ارزش تاریخی نقش رستم را در مطالعات باستانشناسی دوچندان نماید.