سیگار بهعنوان یکی از مخربترین عوامل زیستمحیطی فردی، نهتنها سلامت مصرفکننده را تهدید میکند، بلکه بهشکل جدی بر سلامت اطرافیان نیز اثر میگذارد. اصطلاح «دود دست دوم» (Secondhand Smoke) برای توصیف دود حاصل از احتراق سیگار و بازدم فرد سیگاری بهکار میرود که در محیط منتشر شده و توسط دیگران استنشاق میشود.
اولین گروهی که بیش از سایرین در معرض خطر هستند، کودکان هستند. بدن در حال رشد آنها به شدت در برابر سموم موجود در دود سیگار آسیبپذیر است. کودکانی که در خانههای سیگاری زندگی میکنند، بیشتر به عفونتهای تنفسی، گوش دردهای مزمن، حملات آسم و حتی سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) مبتلا میشوند. همچنین احتمال بروز مشکلات رفتاری و نقص در تمرکز نیز در آنها بالاتر است.
در کنار کودکان، زنان باردار نیز در معرض آسیبهای جدی ناشی از دود سیگار اطرافیان قرار دارند. تماس با دود سیگار میتواند موجب کاهش وزن نوزاد در زمان تولد، زایمان زودرس، و حتی سقط جنین شود. این در حالی است که بسیاری از زنان باردار، به دلیل زندگی یا کار در کنار افراد سیگاری، بدون اختیار در معرض این خطرها قرار میگیرند.
اما آسیبهای سیگار به اطرافیان محدود به سن و جنس نیست. افراد بزرگسال نیز اگر در محیطهایی مانند خانه، خودرو یا محل کار در معرض دود قرار بگیرند، بهمرور زمان دچار بیماریهایی نظیر برونشیت مزمن، کاهش ظرفیت ریوی، تنگی نفس، بیماریهای قلبی عروقی و حتی سرطان میشوند. بهویژه افراد مسن که ممکن است سابقه بیماری داشته باشند، بهطور جدی در خطر تشدید علائم قرار میگیرند.
یک نکته مهم دیگر در این رابطه، بحث دود مانده یا «دود دست سوم» است. ذرات سمی حاصل از سیگار روی لباس، پرده، مبلمان و حتی دیوارها مینشینند و ممکن است روزها یا هفتهها در آن محیط باقی بمانند. این ذرات در تماس با پوست یا هنگام لمس سطوح توسط کودکان، میتوانند وارد بدن شوند و بهاندازه دود مستقیم مضر باشند.
بر اساس مطالعات متعدد، در فضاهای بسته مانند خانه یا خودرو، باز کردن پنجره یا تهویه هوا کافی نیست. دود سیگار بهسرعت در هوا پخش شده و حتی پس از خاموش شدن سیگار، آثار آن برای ساعتها باقی میماند. بنابراین تصور اینکه کشیدن سیگار در یک گوشه از خانه آسیبی به دیگران نمیزند، کاملاً نادرست و غیرعلمی است.
در نهایت باید گفت، ترک سیگار نهتنها یک تصمیم شخصی برای حفظ سلامت خود است، بلکه یک مسئولیت اجتماعی برای حفاظت از سلامت نزدیکان و عزیزان است. کسانی که نمیتوانند سیگار را ترک کنند، باید حداقل آن را در محیطهای عمومی، خانه، خودرو یا مکانهای بسته دیگر ترک نکنند تا افراد بیگناه به خطر نیفتند.