در روزهای پایانی بهار، آسمان شب فرصت مناسبی را برای علاقهمندان به نجوم فراهم میکند. ماه توتفرنگی، آخرین ماه کامل فصل بهار، در شامگاه سهشنبه ۲۱ خرداد طلوع خواهد کرد و تا بامداد روز بعد در آسمان دیده میشود. این پدیده نه تنها به لحاظ زیبایی بصری مورد توجه است، بلکه از نظر نجومی نیز ویژگیهای منحصر بهفردی دارد.
نام «ماه توتفرنگی» برگرفته از سنت بومیان آمریکای شمالی است. آنها هر ماه کامل را بر اساس اتفاقات طبیعی و فصلی نامگذاری میکردند. در ماه ژوئن، که توتفرنگیهای وحشی به بار مینشستند، ماه کامل را «ماه توتفرنگی» مینامیدند. این نام با گذشت زمان در میان علاقهمندان به آسمان شب رایج شد و امروزه در سراسر جهان مورد استفاده قرار میگیرد.
امسال، ماه توتفرنگی در شامگاه سهشنبه ۲۱ خرداد، کمی پس از غروب خورشید، از افق جنوبشرقی طلوع خواهد کرد. این ماه کامل، به دلیل نزدیکی به انقلاب تابستانی که در شب ۳۱ خرداد روی میدهد، در پایینترین نقطه خود در آسمان ظاهر میشود. بههمین دلیل، مسیر حرکت آن در آسمان شب نسبت به ماههای دیگر سال بسیار نزدیک به افق خواهد بود.
این وضعیت باعث میشود ماه توتفرنگی جلوهای خاص و متفاوت داشته باشد. بسیاری از افراد ماه را بزرگتر و قرمزتر از همیشه تصور میکنند، چرا که نگاه کردن به آن در نزدیکی افق، همراه با عبور نور از لایههای ضخیمتری از جو زمین، باعث ایجاد نوعی خطای دید و رنگآمیزی گرم میشود.
از نظر موقعیت مداری نیز این ماه کامل ویژگی جالبی دارد. مدار زمین بهدور خورشید بیضیشکل است، نه کاملاً دایرهای. بنابراین زمین در طول سال به نقاطی از مدار میرسد که به خورشید نزدیکتر (حضیض) یا دورتر (اوج) است. امسال، زمین در ۳ ژوئیه برابر با ۱۳ تیرماه به دورترین فاصله خود از خورشید خواهد رسید. از آنجایی که ماهکامل دقیقاً در مقابل خورشید قرار دارد، ماه توتفرنگی امسال را میتوان دورترین ماه کامل سال از خورشید دانست.
طلوع این ماه زیبا فرصت خوبی برای رصدگران و عکاسان نجومی است. تماشای آن در کنار مناظر زمینی، کوهها، یا دریا میتواند صحنههایی چشمنواز پدید آورد. علاقهمندان بهتر است از شامگاه سهشنبه موقعیت را رصد کنند تا شاهد لحظه طلوع آرام و کمارتفاع ماه توتفرنگی باشند؛ ماهی که در ساعات پایانی شب به سمت جنوبغرب آسمان متمایل شده و غروب خواهد کرد.