تلسکوپ فضایی گایا موفق به ثبت نوعی از انفجارهای عظیم و درخشان در اعماق کهکشانهای دوردست شده که از نظر شدت، وسعت و مدت درخشش، بیسابقه توصیف شدهاند. این انفجارها بهصورت تصادفی در خلال مأموریت اصلی گایا که ترسیم نقشه سهبعدی از کهکشان راه شیری بود، شناسایی شدند. طبق یافتههای جدید، هر یک از این رویدادها معادل انرژی حاصل از زندگی ۱۰۰ خورشید انرژی آزاد کردهاند و چندین سال درخشیدهاند؛ پدیدهای که تا پیش از این در هیچ نوعی از انفجارهای کیهانی دیده نشده بود.
بررسی دقیق نور این انفجارها نشان داد که با پدیدهای آشنا ولی در ابعادی جدید روبهرو هستیم: ستارههایی که توسط سیاهچالههای عظیم از هم گسیخته میشوند. در حالت عادی این نوع رویدادها تحت عنوان «اختلال کشندی» شناخته میشوند، اما انفجارهای تازه کشفشده که از درخشش و پایداری بیشتری برخوردارند، با عنوان «گذراهای هستهای شدید» یا ENT نامگذاری شدهاند.
اخترفیزیکدان جیسون هینکل از دانشگاه هاوایی میگوید ENTها تا ۱۰ برابر درخشانتر از رویدادهای کشندی معمولی هستند و مدت زمان درخشش آنها چندین سال به طول میانجامد. این ویژگیها باعث میشود که ENTها بهمراتب نیرومندتر از ابرنواخترهای شناختهشده باشند.
این انفجارها زمانی رخ میدهند که یک ستاره بیش از حد به سیاهچالهای نزدیک میشود و نیروی گرانش شدید، آن را از هم میپاشد. بخشی از بقایای ستاره در افق رویداد سیاهچاله سقوط میکند و بخش دیگر به شکل انفجار عظیم نوری در فضا آزاد میشود.
در بررسی دادههای تلسکوپ گایا، دو رویداد خاص به نامهای Gaia16aaw و Gaia18cdj توجه دانشمندان را جلب کرد. این رویدادها شباهت زیادی به پدیدهای بهنام «Scary Barbie» داشتند که در سال ۲۰۲۰ توسط رصدخانه Zwicky ثبت شده بود؛ انفجاری بهقدری قدرتمند که بهعنوان یکی از اسرارآمیزترین گذراهای نوری تاریخ شناخته شد.
دانشمندان با مقایسه دادههای گایا با ویژگیهای دیگر پدیدههای کیهانی به این نتیجه رسیدند که ENTها نمیتوانند حاصل انفجارهای ابرنواختری باشند، زیرا ابرنواخترها سقف مشخصی از درخشندگی دارند. در مقابل، ENTها نهتنها از این حد عبور کردهاند بلکه از نظر مدت درخشش نیز بیرقیباند.
با وجود نادر بودن این پدیدهها—که ۱۰ میلیون برابر کمتعدادتر از ابرنواخترها هستند—تأثیر آنها بر فهم علمی از نحوه رشد سیاهچالهها بسیار حیاتی است. دانشمندان معتقدند چنین رویدادهایی میتوانند نقش مهمی در افزایش جرم سیاهچالههای ابرپرجرم ایفا کنند.
به گفته بنجامین شپی، ENTها پنجرهای نو به جهانهای دور باز میکنند. چون از فاصلههای بسیار دور قابل مشاهدهاند، مشاهده آنها برابر با نگاهی به گذشته کیهانی است. در واقع، ENTها اطلاعات مهمی از دورهای موسوم به «ظهر کیهانی» ارائه میدهند؛ زمانی که کهکشانها و سیاهچالهها با بیشترین سرعت در حال رشد بودند.