خیلی خستهام. بعد از یک روز سخت کاری، به اتاقم آمدهام تا کمی استراحت کنم . آرام هستم و مطمئنم با کوچکترین صدا یا حرکتی از خواب می پرم. چشمهایم گرم شده، بدنم ریلکس شده و نبض و فشار خونم کاهش پیدا کرده است. فکر میکنم امواج مغزیام تغییر کردهاند.
بعد از ظهر است و حس میکنم بیست دقیقهای گذشت و من کمکم وارد خواب مرحله دو میشوم. آرامشم بیشتر شده، جریان خونم آرامتر است، نبضم کندتر و فشار خونم کمتر شده، عضلاتم راحتتر شدهاند. ای کاش بیشتر فرصت داشتم تا بخوابم و کسی مزاحمم نشود. احساس میکنم دارم یک خواب عمیق و سبک را تجربه میکنم. انگار اتفاقی در امواج مغزیام به وجود میآید که آرامتر میشوم.
خوابم عمیقتر شده و بدنم آرامتر شده است. فکر میکنم تقریباً 90 دقیقه طول کشیده تا به این مرحله برسم. وای خدا! من وارد خواب رم شدم؛ خوابی که تجربه روز گذشته را مرور میکند و برای روز آینده برنامهریزی میکند. ناخودآگاهم فعال است و تمام گذشته را مرور میکند.
خواب رم، خواب متناقض هم نامیده میشود زیرا امواج مغز دقیقاً شبیه به حالت بیداری است. نوزادان تمام خوابشان در حالت رم است، اما آرام آرام با گذشت زمان، خواب رم آنها کمتر میشود.
کره چشمهایم سریعتر حرکت میکند و من در حال دیدن رویا هستم. چیزهای عجیب و غریبی در خواب میبینم. کاملاً بیحرکت هستم؛ عضلات اسکلتیام بدون حرکت شدهاند، اما مغز و قلبم به کار خود ادامه میدهند. . من در حال تماشای رویا هستم.
در خواب میبینم که وارد یک بیمارستان بسیار بزرگ میشوم و سپس وارد آزمایشگاه خواب میشوم. دستگاههای اندازهگیری کیفیت خواب را تماشا میکنم. در این آزمایشگاه، دستگاههایی وجود دارد که خواب ما انسانها را میسنجند. یک انسان را میبینم که تعدادی الکترود به سرش وصل شده تا نوار مغزش را در طول خواب اندازهگیری کنند. از طرفی، داخل بینیاش تعدادی سنسور قرار دادهاند تا جریان هوا و شدت آن را اندازهگیری کنند و فعالیتهای الکتریکی عضلاتش ثبت میشود.
دستگاه نوار قلب برای اندازهگیری ضربان قلبش و چیزی مانند جلیقه به سینهاش وصل است تا فعالیت تنفسی دم و بازدم، فعالیت عضلات قفسه سینه و دیافراگم عضلات شکمش را اندازهگیری کند. وقتی جریان هوا متوقف میشود، افت اکسیژن در خون او به وجود میآید. حرکت کره چشم و عضلات پیشانیاش نیز کاملاً مشخص میشود. این دستگاه مانند یک کامپیوتر، اطلاعات و دادهها را جمعآوری و منظم کرده و به طرز هوشمندانهای کیفیت خواب یک نفر را تحلیل میکند. ناگهان، یکی از دستگاههای خواب به طور هوشمندانه به من سلام میکند. شگفتزده شدم و به او سلام کردم. در خواب به خودم گفتم: «حالا که رویا من را با این دستگاه هوشمند خواب روبرو کرده است، بگذار علت بیخوابیها و اختلالات خوابم را بپرسم.»
از او پرسیدم: «چرا گاهی اوقات خوابم نمیبرد؟»
جواب داد: «فریبا جان، تو خیلی از اوقات اضطراب یا تنش داری، ولی غالباً خودت آگاه به این تنشها و اضطرابها و خشمت نیستی. گاهی اوقات که ترس و خشم یا اضطراب داری، نورونهایی در مغز تو فعال میشوند که مانع خواب میشوند. همچنین وقتی دوپامین در بدن بالا میرود، ممکن است باعث بیخوابی شود. به همین دلیل، افرادی که اختلال دو قطبی دارند، خوابشان کمتر میشود. همچنین، اگر خیالات جذاب و خوش یا برعکس، اضطراب انگیز داشته باشی، خوابیدن برایت سختتر خواهد شد.
خیلی از اوقات هم نگرانی شرطی داری. مثلاً وقتی به اتاق خواب میروی و فردا قرار است در مهمانی شرکت کنی یا سر جلسه امتحان باشی، با خودت میگویی: «نکند امشب خوابم نبرد و فردا خوابآلود شوم.» این نگرانی شرطی باعث میشود در ساعت خواب به رختخواب بروی و برعکس از چیزی که میترسی، به سرت میآید و خوابت نمیبرد.
همچنین ممکن است وسواس داشته باشی. مثلاً وسواس جسمی یا حتی وسواس خواب داری، به این صورت که با خودت میگویی: «نکند خوب نخوابیدم و نگران این هستی که اگر خوب نخوابم، چه عوارضی برایم دارد...»
یک دارو ممکن است اثر کوتاهمدت داشته و فوری اثر کند، یا اثر بلندمدت داشته باشد و حتی ممکن است باعث اختلال حافظه و یادگیری شود. اکثراً داروهای ضدافسردگی میتوانند خوابآور باشند. گاهی فردی دچار پرخوابی میشود، بدون اینکه مشکل جسمی داشته باشد و این وضعیت میتواند باعث بهمریختگی تمام برنامههای شغلی و تحصیلیاش شود. مثلاً اگر کمتر از دوازده ساعت نخوابد، سرحال نیست. این مشکل ممکن است علت ژنتیکی داشته باشد، به دلیل مصرف برخی داروها باشد یا به خاطر عفونتهای ویروسی بروز کند و دلایل دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد.امواج مغزی در مغز ما انسانها چگونه است؟
امواج بتا، امواجی هستند که در هر ثانیه بالای ۱۲ بار نوسان میکنند. امواج آلفا زمانی ایجاد میشوند که چشمانت را ببندی و ریلکس شوی و بین ۸ تا ۱۲ بار نوسان کنند. امواج زیر ۸ هرتز، به امواج تتا تعلق دارند. در این حالت، مغز آرام است و در بیداری نمیتوانی امواج تتا داشته باشی، مگر اینکه خدای ناکرده دچار صرع باشی یا در کما به سر ببری. اما امواج زیر ۵ هرتز، امواج دلتا هستند. هر چه به مراحل بالاتر خواب بروی، امواج مغزی آرامتر میشوند.
من: خیلی خوشحالم که با شما صحبت کردم. چه توصیه دیگری داری برای اینکه خواب بهتری داشته باشم؟
او: سعی کن بعد از غروب آفتاب، دستگاههای هوشمند را کنار بگذاری و کمتر تلویزیون تماشا کنی. همچنین، نور اتاق را کاهش بده. غذاهای پر ویتامین بخور، مرتب و روزانه ورزش کن و آخر شب فیلمهای هیجانانگیز نگاه نکن. به جای آن، موزیک آرام گوش کن تا خواب بهتری داشته باشی.
با گوشی یا مانیتور به رختخواب نرو، چون این کار فضای رختخواب را شرطی میکند برای نخوابیدن. در جایی آرام، با هوای خنک و تمیز و بیسر و صدا بخواب.